Van Bolkenslotje tot St. Jozefkapel
Het is 1797 als de franciscaanse zusters Penitenten Recolectinnen, tijdens de Franse revolutie, verjaagd uit hun klooster in Leuven, terechtkomen in Waalwijk. Geholpen door een Dongense pastoor kan zuster Constantina van der Linden met haar orde zich vestigen in het Bolkenslotje. De zusters Franciscanessen realiseren een enorme uitbreiding van hun klooster aan de Hoge Ham. Zij ontwikkelen op grote schaal katholiek onderwijs- en zorginstellingen. Het Bolkenslotje wordt hun kapel, maar is al snel te klein.
Bij haar 25-jarig jubileum krijgt mère Antonia Maassen van haar vader Jac. Maassen de St. Jozefkapel cadeau. Architect is Cornelis Petrus (Kees) van Genk (1838–1914). In 1899 wordt deze neogotische St. Jozefkapel ingezegend. Tussen 1901-1925 brengt (Pierre) Cuypers & Co aan de binnenzijde de decoraties aan. Net als in de Dongense Koepelkerk bevindt zich hier ook een prachtig koepelgewelf, waarvoor Pierre Cuypers in 1854 de kennis verwerft bij zijn Franse leermeester Viollet-le-Duc. Zo komt deze koepelbouw via Van Genk en Joseph Cuypers in Dongen terecht. Altaren, glas en lood en orgel worden door kunstenaars en ondernemers uit Cuypers omgeving geplaatst. Ook Joan Collette (1889-1958) – leerling van Jan Toorop – brengt later boven de ingang een schildering aan. Het is dezelfde Joan Collette die de bijzondere fresco’s in de koepel van de Laurentiuskerk aanbrengt
Architectuur
De neogotische stijl geïnspireerd op de bloeiperiode van de Franse gotiek. In de gotische stijl streeft de architect naar ruimtes die omhoog gericht zijn met veel invallend licht. Spitsbogen, gewelven en hoge vensters worden toegepast om dit effect te bereiken. De onderzijde van de muren is juist gesloten waardoor de intimiteit van de ruimte wordt versterkt. Het licht valt binnen door de hoog geplaatste ramen in het middenschip en door ramen in de zijbeuken. Hoge ramen met extra veel licht vinden we in het koor: de transeptgevels. Idealiter zou de kerk ook precies op het oosten zijn georiënteerd, in dit geval is het noordoost. Dat betekent dat het koor van de kerk in het oosten behoorde te worden gebouwd en de voorgevel in het westen. Volgens dit principe valt het ochtendlicht binnen door de ramen in het koor: symbolisch voor het licht van Christus dat het duister verdrijft. Het bouwen op deze zogenaamde heilige linie wordt populair in de neogotische kerkenbouw door de publicatie van Alberdingk Thijm, de schoonvader van de bekende architect Pierre Cuypers, die hier in 1858 een boek over schrijft. Symboliek is belangrijk in de neogotische kerkelijke architectuur. Zo heeft de kerk ook de vorm van een kruis in de plattegrond, verwijzend naar het kruis van Christus. Daar waar de beide armen van het kruis elkaar snijden, zien we ook vaak een toren of torentje op het kerkdak. Deze zogenaamde vieringtoren draagt ook hier de kerkklok.
Kenmerken van neogotiek
Verticaliteit: Gebouwen hebben een hoge, smalle uitstraling met vaak torentjes en pinakels.
Spitsbogen: Spitse bogen benadrukken het omhoog gerichte karakter van de gebouwen.
Uitbundige versiering: Veel beeldhouwwerk, traceringen, lijstwerk en andere decoratieve elementen die de gotische traditie eer aan doen.
Spitsboog- en roosvensters: Grote ramen met ingewikkeld tracéwerk (glas-in-lood).
Gebruik van baksteen: Vooral in Nederland is baksteen een veelgebruikt materiaal, soms gecombineerd met natuursteen voor ornamenten.
Complexe plattegronden: Kruisvormige kerkplattegronden en speelse omgang met symmetrie. Bron: Dongen open monumentendag. Erfgoed en architectuur gebouw(d) om te blijven. Uitgave Gemeente Dongen, Heemkundekring Dongen en Open Monumentendag. (2025)
De St. Jozefkapel is het gehele jaar te bezoeken van maandag t/m zaterdag.
Groepsbezoeken op afspraak (zie onder). Wij zorgen voor een gids.
